Dit is algemene informatie, geen medisch advies. Bespreek je bloedwaarden altijd met je huisarts.
- 1
Wat telt als “ultrabewerkt”?
De meeste onderzoeken gebruiken het NOVA-systeem, dat voeding indeelt naar de mate van industriële bewerking in vier groepen: onbewerkt of weinig bewerkt, bewerkte kookingrediënten, bewerkt voedsel en ultrabewerkt voedsel. Voorbeelden uit de studies zijn suikerhoudende ontbijtgranen, kant-en-klaarmaaltijden, frisdrank, ontbijtrepen en een kant-en-klare lasagne. De categorie is breed. De eerste auteur van de UPDATE-trial merkt op dat niet elk ultrabewerkt product op basis van zijn voedingswaarde ongezond is.
- 2
Observationeel onderzoek: consequent verband, bewijs van lage kwaliteit
Een umbrella review van 45 meta-analyses met ongeveer 9,9 miljoen deelnemers (Lane e.a., BMJ 2024) vond bij 32 van de 45 uitkomsten (71%) een verband tussen meer ultrabewerkte voeding en meer risico, onder meer op sterfte, kanker en hart- en vaat-, stofwisselings- en psychische aandoeningen. Volgens de hoofdauteur ging het in de sterkste analyses om ongeveer 50% meer risico op hart- en vaatsterfte en op veelvoorkomende psychische aandoeningen. De kwaliteit van het bewijs was wel laag: volgens GRADE waren 22 analyses van lage en 19 van zeer lage kwaliteit, en maar 4 van matige kwaliteit. Er waren ook geen gepoolde analyses van gerandomiseerde studies. Het zijn dus verbanden, geen bewezen oorzaak.
- 3
Experimenten: je eet er meer van
In een opname-RCT bij 20 volwassenen (Hall e.a., Cell Metabolism 2019) kregen deelnemers twee weken een ultrabewerkt en twee weken een onbewerkt dieet, naar believen te eten. De diëten waren afgestemd op onder meer energiedichtheid, macronutriënten, suiker, natrium en vezels. Op het ultrabewerkte dieet aten ze gemiddeld 508 kcal per dag meer en kwamen ze 0,9 kg aan, tegenover 0,9 kg af op het onbewerkte dieet. In de UPDATE-trial (Dicken e.a., Nature Medicine 2025) kregen 55 volwassenen met overgewicht twee keer 8 weken een minimaal bewerkt of een ultrabewerkt dieet dat de Britse Eatwell-richtlijnen volgde. Beide gaven gewichtsverlies, maar het minimaal bewerkte dieet meer (−2,06% tegenover −1,05%, P = 0,024), door minder vetmassa en lichaamswater, zonder verandering in vetvrije massa. Beide studies zijn klein en kort: ze tonen vooral dat het effect bestaat, niet hoe groot het op lange termijn is.
- 4
Wat doe je ermee?
De UPDATE-trial laat zien dat ook ultrabewerkte voeding die aan de voedingsrichtlijnen voldoet tot gewichtsverlies kan leiden, alleen minder dan minimaal bewerkte voeding. Het onderzoek zegt dus niet dat je alles wat ultrabewerkt is moet schrappen. Het wijst er wel op dat meer minimaal bewerkte voeding in je dag helpt om af te vallen. Deelnemers meldden op het minimaal bewerkte dieet bovendien betere controle over trek, vooral naar hartig eten.
In de praktijk
Het verband tussen veel ultrabewerkte voeding en slechtere gezondheid is consequent, maar komt vooral uit observationeel onderzoek van lage kwaliteit, en de twee voedingsexperimenten zijn klein en kort. Bouw je voeding vooral op rond onbewerkte en weinig bewerkte producten en beperk kant-en-klaarmaaltijden, ontbijtrepen, frisdrank en snacks, zonder het te dramatiseren.
Bronnen
Meer uit deze categorie
Bijgewerkt in oktober 2026
← Alle voedingsonderwerpen